Hoe het idee begon voor dit project

Porjectoproep: meer participatie voor en door gemeenteraden

In februari 2019 lanceerde de Vlaamse overheid samen met de VVSG een projectoproep om de gemeenteraad participatiever te maken. Aangezien de site van 't Zoet Water nauw aan het hart ligt van àlle gemeenteraadsleden, leek dit een ideale case om samen iets rond te doen. Eind april dienden we onze kandidatuur in, met goedkeuring van de voltallige gemeenteraad. Op 6 juni kwam het goed nieuws dat we bij de 5 gemeentes hoorden die geselecteerd werden.

 

Ziehier een deel van de fiche zoals ze werd ingediend voor de projectoproep:

 

Korte beschrijving van het project

Het project heeft als doel om het besluitvormingsproces met betrekking tot de herinrichting van de site “Zoet Waters” zo te organiseren dat schepencollege, gemeenteraad en de belanghebbenden van de site op een gelijkwaardige manier hun inbreng hebben.

Hiertoe organiseren we een G100-event. Een gemengde stuurgroep van schepenen, gemeenteraadsleden, administratie en burgers zullen de G100 voorbereiden en begeleiden. Gemeenteraadsleden zullen hier een bijzondere rol in spelen. Op deze manier willen we hun inbreng activeren. Zo ontstaat een gezonde debatcultuur.

Het studiebureau dat het Masterplan Zoet Waters opmaakt, zal de opdracht krijgen om met open geest aan de G100 deel te nemen en de daar ontstane ideeën maximaal te valoriseren.

[Noot achteraf van de kerngroep: wij zijn afgestapt van het idee van G100 omdat we dan teveel aandacht vestigen op het feit dat we 100 mensen zouden loten en dat is wat veel voor een project van dit caliber, aldus experts]

Wanneer kan het project starten en hoe lang zou het lopen (inschatting)?

[dat bleek al snel een onrealistische timing...]

  • augustus-september: voorbereiding
  • oktober-november: bijeenkomst G100 en verwerking van de besluiten 
  • december: afgeronde, breed gedragen resolutie
  • dezelfde formule kunnen we, met de nodige bijschaving, toepassen in verdere stappen van de Zoete Waters planning

 

Welke stakeholders/ partners/burgers denkt u te betrekken bij het project ?

We streven naar een maxi-mix van stakeholders, zodat alle standpunten gehoord en geconfronteerd worden met elkaar. In de design-fase zal dit scherp gesteld worden, maar hier is alvast een niet gelimiteerde lijst van de stakeholders/betrokkenen:

Burgers van Oud-Heverlee

Burger-vzw’s: OH3050, Weert en flammes, Viva Blanne,…

Jeugd : Jeugdhuis Joow, alle gemeentescholen, scouts (2) en chiro’s (2) van de gemeente, kinderen,…

Sport: OHL, tennis, manège, downhill-bikers, lopers, SVK, …

Natuur: ANB, Regionaal landschap Dijleland, Vrienden van Heverleebos en Meerdaalwoud, vissers,…

Cultuur & Horeca: Rosenberg (horeca en bibliotheek), Horeca rond Zoete Waters, kunstenatelier, Vereniging kapel van Steenbergen, camping, brocante (?), seniorenverenigingen, gezinsbond (?), muziekschool,…

à Cruciaal voor het slagen van dit project is een goede stakeholdersanalyse en een representatieve manier vinden om de “burgers” te selecteren of loten. Een mogelijkheid is de loting zoals dit bij assisen gebeurt.

 

Wat is vernieuwend aan het project?

  • Er wordt samengewerkt over de grenzen van meerderheid en oppositie. Dit principe werd van in het begin toegepast door het project met elke fractie te bespreken tijdens de voorbereiding.
  • Gemeenteraadsleden nemen op de G100 de rol van tafelmoderator op waardoor ze uitgenodigd worden om ten gronde naar de ideeën van de deelnemers te luisteren. Zo is het gemeenteraadslid producent van dialoog en minder van inhoud. We zullen dankbaar zijn voor het bijstaan van de gemeenteraadsleden over hoe zij dit proces constructief kunnen begeleiden en hieruit ook een concrete resolutie distilleren die als aanbeveling dient voor het beleid en het Masterplan.
  • Burgers worden van in het begin betrokken in een co-creatief proces wat leidt tot positief burgerschap.
  • Dit participatieproces brengt mensen uit de vijf kernen van de gemeente samen en laat hen in dialoog gaan. Door de specifieke geografie van de gemeente gebeurt dit vandaag niet veel.
  • We kiezen voor een rijke mix van bewoners, experten, betrokkenen, mandatarissen en ambtenaren. Hierdoor wordt een brede poel van wijsheid van in het begin van het ontwerpproces van de site Zoete Waters aangeboord, waardoor het eindresultaat maximaal zal aansluiten op lokale noden en wensen.
  • Het ontwerpbureau van het Masterplan zal via het bestek verplicht worden om deel te nemen aan de G100 en de voorstellen die daaruit voortkomen maximaal te valoriseren.
  • De gemeente heeft geen kinderburgemeester of kinderparlement. In dit project willen we expliciet de jeugd aan het woord laten als belangrijke gebruiker van de speelinfrastructuur vandaag of de site als geheel in de toekomst. Kinder- en tienerparticipatie is bijgevolg een belangrijke ontwerpvraag tijdens de voorbereiding van het traject.
  • Met dit traject willen we in de gemeente leren hoe co-creatief beleidsontwerp meer kan zijn dan een avond adviserend of consultatief brainstormen. Het is een leerproces van een groep betrokken mensen dat gekenmerkt wordt door dynamiek, proberen, falen en herdenken. Hoe dit er praktisch uit zal zien, kunnen we vandaag nog niet zeggen. Het is aan de ontwerpgroep om dit verder vorm te geven.

 

Leerproces: Waarom is het project belangrijk voor uw gemeente? Wat kan uw gemeente mogelijks uit het proces leren? Wat kunnen andere gemeenten mogelijks uit het proces leren? Hoe kan u het initiatief verder zetten na afloop?

De democratie staat in de 21ste eeuw voor een grote uitdaging. De manier waarop we de voorbije decennia en eeuwen aan democratie deden, blijkt onvoldoende te zijn om antwoord te bieden aan talrijke complexe uitdagingen (VUCA-wereld). Tegelijkertijd beschrijven sociale wetenschappers een kloof tussen burger en politiek. De ontzuiling heeft naast emancipatie en ontvoogding ook een vervreemding van de gemeenschap gebracht. Lokale besturen zijn de hedendaagse laboratoria om tot duurzame samenlevingsvormen te komen. Mits ze in staat zijn hun manier van besluitvorming her uit te vinden.

Dé plek waar doorheen de vijf woonkernen een gedeelde identiteit over bestaat, is de site van het Zoet Water. Economische, ecologische en sociale thema’s komen hier samen, soms in eenheid, soms in botsing. De infrastructuur is verouderd en een grondige herwerking dringt zich op. Iedereen voelt zich er op een bepaalde manier bij betrokken. Iedereen heeft een mening, wensen, dromen over “zijn” Zoete Waters. Die diversiteit is de beste startblok om een co-creatief proces te starten.

Het herdenken van het Zoete Water op de ‘oude’ politieke manier van studiebureaus, sturend schepencollege en post factum hoorzittingen zou niet alleen (hoogstens) suboptimale oplossingen bieden, maar ook voor misverstanden en onvrede binnen de gemeente zorgen. Het resultaat is negatief burgerschap: Ik (de burger) tegenover Zij (het bestuur).

Met het hoogst haalbare resultaat en een breed-gedragen plan voor ogen, kunnen we niet anders dan het beleidsproces breed-inclusief aan te pakken. Dit impliceert niet alleen de betrokkenheid van alle stakeholders, maar ook het loslaten van de klassieke bestuurlijke breuklijnen van oppositie versus meerderheid, schepencollege ‘versus’ gemeenteraad, experten- versus ‘leken’-kennis. Het wordt een we-verhaal, van onze gemeenschap. Er ontstaat een beweging van positief burgerschap waarin mensen na decennia secularisering, ontzuiling en individualisering kunnen experimenteren met hedendaagse manieren om zich tot de dorpsgemeenschap te verhouden.

De gemeenteraad zal als collegiaal geheel een verbindende rol spelen tussen alle betrokken actoren.  Hun aandacht verschuift van vooral focus op inhoud naar eerder focus op het stimuleren van dialoog tussen de actoren die zich betrokken voelen op de site. Door verschillende methodieken toe te passen zullen we oefenen om elkaars standpunten te begrijpen en groeien naar een gezonde debatcultuur. De gemeente kan uit deze proeftuin veel leren om later op andere projecten toe te passen.

Gemeenschapsleren is geen exacte wetenschap. De toekomst zal uitwijzen welke leerprocessen zich zullen ontspinnen. Onderstaande tabel geeft alvast beknopt weer op welke leervlakken de verschillende stakeholders-categorieën mogelijk in ontwikkeling zullen gaan.

 

Stakeholders

Leerproces

Schepenen

Macht loslaten en vertrouwen op de wijsheid van de gemeenschap.           

Aandacht verleggen van "bezig zijn met inhoud" naar "stimuleren van dialoog"

Gemeenteraadsleden

Aandacht verleggen van "bezig zijn met inhoud" naar "stimuleren van dialoog" binnen de gemeenschap

Krijgen ruimte om meer verantwoordelijkheid op te nemen.

Burgers

Belemmeringen bij beleidsvoering (wetgeving, budgetten, …) zien.                         

Leren de verschillende belangen van de gebruikers kennen en mee rekening houden.

Experts

Leren de diversiteit aan meningen, verlangens en dromen van een gemeenschap m.b.t. hun expertiseveld kennen. Hierdoor kunnen ze in hun rol als expert hun adviesverlening beter afstemmen op de verschillende realiteiten die naast elkaar bestaan.

Directe gebruikers

Leren de verschillende belangen (financieel, ideologisch, praktisch) kennen en vanuit deze ervaring na te denken over een gedeelde uitdaging.